गुंडीची बटणे
गुंडीची बटणे ही पोस्ट वाचून जुन्या काळातील तो साधेपणा आणि कौशल्याची आठवण डोळ्यांसमोर हुबेहूब उभी राहिल.
सुरुवातीला ज्या चट्ट्या-पट्ट्यांच्या लहान मुलांच्या कपड्यांबद्दल लिहितो आहे, त्याला 'डंगरी' (Dangri) किंवा 'बिब-पँट' (Bib-pant) म्हटलं जायचं. पाठीमागून क्रॉस करून पुढे आणलेले ते बंद आणि नाड्यांची ती गंमत... आजच्या महागड्या ब्रँडेड कपड्यांपेक्षा त्या घरगुती कपड्यांमध्ये खूप जास्त सोय आणि माया असायची.
'गुंडीच्या बटनांबद्दल' जे लिहिलं आहे, ते तर अगदी मोलाचं आहे. प्लास्टिक किंवा मेटलच्या बटनांचा शोध लागण्यापूर्वी किंवा ती सहज उपलब्ध नसताना, हाताने दोऱ्याचे किंवा कापडाचे छोटे छोटे चेंडू बनवून ही बटणे तयार केली जायची. त्यासाठी लागणारी 'काजं' (Buttonholes) सुद्धा हातानेच विणली जायची. याला 'पोटली बटन' किंवा 'चायनीज फ्रॉग क्लोजर' (Chinese Frog Closures) असही म्हणतात.
भारतातील सद्यस्थिती: आपल्याकडे रोजच्या वापरातून ही गुंडीची बटणे आता जवळपास हद्दपार झाली आहेत. फक्त काही पारंपरिक शेरवानी, कुर्ते किंवा डिझायनर कपड्यांमध्येच ती फॅशन म्हणून कधीतरी दिसतात.
आशियाई देशांमध्ये वापर: व्हिएतनाम, कंबोडिया, चीन आणि पूर्व आशियाई देशांच्या पारंपरिक पोशाखात ही गुंडीची बटणे आजही त्यांच्या संस्कृतीचा एक मुख्य भाग म्हणून अभिमानाने वापरली जातात.
काळाच्या ओघात आपण गुंडीच्या बटनांकडून प्लास्टिक, मेटल आणि आता चेन (Zippers) किंवा वेल्क्रोपर्यंत आलो खरं, पण त्या हाताने बनवलेल्या गुंडीच्या बटनांमध्ये जे मानवी कौशल्य आणि कष्ट असायचे, त्याची जागा मशीनवर बनलेली प्लास्टिकची बटणे कधीच घेऊ शकत नाहीत.
७०-७२ वर्षांपूर्वीच्या या बालपणीच्या आठवणीण एका विसरल्या गेलेल्या अप्रतिम कलेची....राम केळकर बावधन, पुणे.
